Duurzame voorstellen voor nieuwe coalitie

Klimaatadaptatie en warmtetransitie komen samen in het omgevingsplan

De gemeente stelt de komende jaren het omgevingsplan op, dat de omgevingsvisie 2040 (vastgesteld in 2025) uitwerkt en een juridisch basis zal bieden voor besluiten over bijvoorbeeld bouwplannen en vergunningen. In dat omgevingsplan moeten klimaatadaptatie en energietransitie samenkomen. Dit vraagt om meetbare doelstellingen (bijv. op energiebesparing, aardgasvrij maken van wijken en vergroening/klimaatbestendigheid) en keuzes waar opgaven samenkomen en mogelijk conflicteren. De Duurzaamheidstafel draagt hier graag aan bij door kennis, praktijkervaring en participatiekracht in te brengen, zodat beleid niet alleen ambitieus maar ook realistisch en gedragen is.

Een robuust en schoon energiesysteem opbouwen

De uitstoot van CO2 in Voorschoten is sinds 2010 gedaald met 45%. Dat is aanzienlijk, zeker als je bedenkt dat de gemeente 9% meer inwoners kreeg. Maar we zijn nog lang niet klaar. Tot 2050 moet het fossielgebruik verder dalen tot nul. In de praktijk zullen verschillende oplossingen naast elkaar nodig zijn, zoals midden- en lage-temperatuur warmtenetten, kleinschalige collectieve systemen en individuele warmtepompen. Welke oplossing in een bepaald gebied het best past, kan per wijk of buurt verschillen. In de Transitie visie warmte werd geconcludeerd dat een regionaal warmtenet, dat woningen en andere gebouwen verwarmt met warmte uit WarmtelinQ, een voorkeurs oplossing kan zijn. De duurzaamheidstafel ondersteunt deze oplossing als uit het warmteprogramma dat thans onder studie is nog steeds blijkt dit de beste oplossing is voor de inwoners in de betreffende wijken. Essentieel wordt een betaalbare prijs van warmte die ook competitief is met andere (meer individuele) oplossingen. Voor deelname van de gemeente in het nieuwe publieke warmtebedrijf geldt dat er een sluitende ‘business case’ moet zijn met beheersbare risico’s voor de gemeente. Bij een positief besluit gaat de gemeente aan de slag met de wijk die als eerste aan de beurt komt (Noord Hofland).

Tevens moet de gemeente andere warmtebronnen stimuleren zoals aqua- en geothermie. Warmtebronnen uit de regio zijn belangrijk om een meer lokaal en minder kwetsbaar energiesysteem op te bouwen. De ontwikkeling van geothermie ligt helaas stil wegens zorgen bij het waterbedrijf Dunea dat drinkwater mogelijk verontreinigd wordt. De gemeente als belanghebbende moet hier ons inziens een veel actievere rol spelen. Benutten van geothermie is een van de grootste bijdragen die Voorschoten kan leveren aan het opwekken van duurzame energie. Een belangrijke opdracht voor alle gemeenten, Dunea en de geothermiesector is af te spreken hoe geothermie veilig benut kan worden. Daarbij moet het nieuwe warmtebedrijf het voortouw nemen.

Naast het warmtenet groeit het belang van elektrische warmtepompen die warmte halen uit de lucht, de bodem of water. Het elektriciteitsnet moet worden verzwaard om ook zonnepanelen, elektrische voertuigen en elektrisch koken te faciliteren, een zaak van Liander waarbij de gemeente medewerking moet verlenen zoals ruimte maken voor de infrastructuur. Naast verwarming in de winter wordt koeling in de zomer steeds belangrijker. Het elektriciteitsnet wordt daardoor steeds zwaarder belast en essentieel is dat inwoners en bedrijven hun stroomgebruik spreiden. Dat betekent ook meer buffering van elektriciteit in batterijen. De gemeente stimuleert dit.

Bij nieuwe woningen en gebouwen zoals een gezondheidscentrum, sporthal en zwembad moet worden bezien hoe die het best zonder gas verwarmd kunnen worden.

Cruciaal bij dit alles blijft:

-          tempo houden,

-          stakeholders en inwoners betrekken en informeren,

-          keuzes maken en initiatieven en pilots stimuleren en ondersteunen.

Klimaatverandering opvangen

Voorschoten moet heftige regenbuien en periodes van hitte en droogte beter opvangen. De omgevingsvisie 2040 biedt oplossingen: meer blauw en groen zoals wadi’s en andere tijdelijke opslag van regenwater, meer bomen die schaduw geven, het regenwater ter plekke gebruiken en niet meer afvoeren via het riool. Biodiversiteit (insecten, vogels, planten, bomen) moet gestimuleerd worden bijvoorbeeld door minder te maaien en meer verschillende bomen, hagen en heesters te planten. Verstening van tuinen moet worden ontmoedigd. De gemeente is begonnen met plannen voor elke wijk (Krimwijk, Noord Hofland). De uitdaging in de komende vier jaar is die daadwerkelijk uit te voeren met de inwoners in wijkteams, de resultaten te monitoren en van de ervaringen te leren.

2000 woningen erbij: duurzaam bouwen

De omgevingsvisie 2040 geeft aan dat er 1000 woningen tot 2030 gebouwd kunnen worden, en opnieuw 1000 tot 2040. Dit binnen de bebouwde kom (dat betekent dus dichter en hoger bouwen) en niet in het groene buitengebied: de weilanden en de volkstuintjes. Bij de bouw wordt klimaatimpact steeds belangrijker, tijdens het gebruik maar ook al bij de bouw. Er moeten minder materialen worden gebruikt met veel broeikasgassen zoals beton en glaswolisolatie en meer duurzame en circulaire materialen zoals hout en natuurlijke vezels. Dat speelt bij alle nieuwe bouwprojecten zoals het Stationslaantje, de nieuwe Fortgensschool, het gezondheidscentrum annex appartementen aan de Jan Evertsenlaan, het Churchillplein en de vernieuwing in de Vlietwijk. Voorschoten moet zich daarvoor aansluiten bij de standaard het ‘nieuwe normaal voor duurzaam bouwen’ waar tientallen overheden, bedrijven en kennisinstellingen al mee werken. Ook bij het beheer van bestaande woningen moet duurzaamheid steeds belangrijker worden. Een derde van de woningen kent een  vereniging van eigenaren. Werken aan duurzaamheid is daar vaak ingewikkeld en tijdrovend. De VvE’s moeten ondersteund en gestimuleerd worden bij ingrepen zoals dak- en gevelisolatie en gasloos verwarmen.

Zuiniger worden met drinkwater

In 2023 gebruiken we in Voorschoten gemiddeld 108 liter drinkwater per persoon per dag voor de douche, het toilet, de was, koken enzovoort. Het waterbedrijf Dunea zit in de droge maanden dichtbij z’n maximum terwijl het aantal inwoners in de regio blijft groeien. We moeten zuiniger worden met kraanwater en meer regenwater gebruiken voor de tuin en de wc’s. Het landelijke doel is dat we maximaal 100 liter drinkwater nodig hebben. Voorschoten zit daar dus al dichtbij. De gemeente helpt Dunea met voorlichting naar de inwoners en met regels voor nieuwbouw zoals hergebruik van regenwater.

Afval beter scheiden en minder restafval

Voorschoten scheidt afval onvoldoende en houdt veel restafval over. Per inwoner wordt hier 190 kilo restafval per jaar weggegooid en verbrand. Daarmee scoren we slecht en zijn we één van de duurste gemeenten. Dat moet terug naar het landelijke doel van maximaal 100 kilo restafval, iets waar 15% van de gemeenten nu al in slaagt. Eén van de oorzaken is dat de Avalex milieustraat in Wassenaar slecht bereikbaar is. Ons voorstel is dat de  gemeente gaat zoeken naar een locatie in of dichtbij het dorp voor een recycle-centrum: een hergebruikwinkel en een milieustraat. Het repair-cafe kan daar misschien bij aansluiten: resale, repair, recycle bij elkaar. De bijlage gaat hier verder op in.

Plastic gaat sinds 2024 mee in het restafval. Cijfers over terugwinning zijn nog niet overtuigend. Apart inzamelen is beter, blijkt uit een benchmark. Voorschoten moet bezien of apart inzamelen, eventueel naast het meenemen in restafval, weer ingevoerd kan worden.

De inwoners moeten zich nog meer bewust worden van de kosten van restafval. Daarbij kan ook helpen om de huishoudens na afloop van een jaar te informeren hoeveel restafval ze inleverden in de grijsbak of de ondergrondse container. Een optie is dat de gemeente aan wie weinig restafval heeft (minder dan het gemiddelde bijvoorbeeld) een klein bedrag terugbetaalt, als beloning op goed gedrag. Zo kan het vele restafval terug worden gedrongen en wordt het echt een gezamenlijke inspanning.

Duurzaamheid: de inwoners doen mee en hebben informatie en advies nodig

Het gaat bij alle thema’s (energie, klimaatadaptatie, duurzaam bouwen, drinkwater en afval) om het gedrag van inwoners en keuzes die ze maken. Dit vergt dat de gemeente de inwoners nog meer dan nu bij die veranderingen informeert en betrekt. Bijvoorbeeld bij minder houtstook dat fijnstof, roet en andere schadelijke stoffen in de lucht brengt. De gemeente is aangesloten bij Stookwijzer (geen hout stoken bij ongunstig weer) maar doet nog niets met meldingen van overlast. Die moeten opgepakt worden.

De website Voorschoten voor duurzaamheid lijkt weinig bekeken te worden. Nodig is samenwerking met een echt loket in het dorp waar alle inwoners makkelijk binnen lopen en waar ze geholpen worden met keuzes rond isolatie, warmtenet, warmtepomp en batterijen. De Duurzaamheidstafel en wellicht andere organisaties in het dorp zouden dit, samen met de gemeente en het nieuwe regionale warmtebedrijf, kunnen bemensen.

Daarin past ook ondersteuning van burgerinitiatieven. Denk aan een duurzame huizen middag waar inwoners nieuwe energieinstallaties kunnen bekijken, of aan de infraroodgroep die warmtelekken bij een woning of gebouw laat zien en samen met de energiecoaches helpt bij energiebesparing. Denk ook aan projecten als een grote batterij, gevoed door zonnestroom, voor een collectief laadstation voor elektrische bedrijfsbusjes in de Dobbewijk of voor een elektrische Cirkelbus bij de Boschbloem.

Maak duurzaamheid zichtbaar met een monitor

De inwoners moeten eenvoudig kunnen zien wat de  voortgang is bij de energietransitie, klimaatadaptatie, meer biodiversiteit, duurzaam bouwen, minder drinkwatergebruik en minder afval. De gemeente kan cijfers op een internet dashboard bijhouden over bijvoorbeeld energielabels van woningen, lokale opwekking van elektriciteit, CO2 uitstoot, hoeveel woningen van het gas af zijn, aantal warmtepompen en aansluitingen op warmtenet, kilo’s restafval, drinkwaterverbruik en dergelijke. De voortgang moet periodiek, bijvoorbeeld elk half jaar, besproken worden in de gemeenteraad. De Duurzaamheidstafel houdt zelf inmiddels al een dergelijke monitor bij en kan de gemeente ook ondersteunen